Zielony listek, „Eco Choice”, „Planet Friendly”: znaczki na kartach produktów budują zaufanie, ale nowe przepisy mocno ograniczają to, co wolno pokazać. Poniżej wyjaśniamy, czym różni się certyfikat od własnego logo i jak bezpiecznie korzystać z oznaczeń w sklepie.
Czym jest etykieta zrównoważoności
Dyrektywa 2024/825 (zob. przewodnik po EmpCo) definiuje „oznakowanie dotyczące zrównoważonego charakteru” (potocznie: etykietę zrównoważoności) szeroko: to każdy dobrowolny znak zaufania, znak jakości lub znak równoważny, publiczny albo prywatny, który ma wyróżniać i promować produkt, proces lub przedsiębiorstwo przez odniesienie do jego cech środowiskowych lub społecznych. Nie liczą się obowiązkowe oznaczenia wymagane prawem. Pod tę definicję podpada więc wiele elementów, które w sklepie uchodzą za zwykłą grafikę: odznaki „eko”, ikony liści, znaczki „świadomy wybór”.
Główna zasada: certyfikacja albo organ publiczny
Dyrektywa zakazuje pokazywania etykiety zrównoważoności, która nie opiera się na systemie certyfikacji ani nie została ustanowiona przez organy publiczne. Oznacza to, że własny, wymyślony przez sklep lub markę znaczek typu „Eko-wybór” co do zasady nie może zostać użyty, nawet jeśli jest starannie zaprojektowany i szczerze zamierzony.
Jak rozpoznać system certyfikacji
Zgodnie z definicją w dyrektywie „system certyfikacji” to system weryfikacji przez osobę trzecią, który poświadcza, że produkt, proces lub działalność przedsiębiorcy spełniają określone wymogi, i którego warunki są publicznie dostępne oraz spełniają łącznie cztery kryteria:
- system jest otwarty na przejrzystych, sprawiedliwych i niedyskryminacyjnych warunkach dla wszystkich przedsiębiorców, którzy chcą i są w stanie spełnić jego wymogi,
- wymogi opracowuje właściciel systemu w porozumieniu z odpowiednimi ekspertami i zainteresowanymi stronami,
- system określa procedury na wypadek niezgodności i przewiduje wycofanie lub zawieszenie stosowania oznakowania przez przedsiębiorcę,
- przestrzeganie wymogów jest monitorowane obiektywną procedurą przez stronę trzecią, której kompetencje i niezależność (zarówno od właściciela systemu, jak i od przedsiębiorcy) opierają się na normach i procedurach międzynarodowych, unijnych lub krajowych.
Oddzielna droga to oznakowanie ustanowione przez organy publiczne, np. unijne oznakowanie ekologiczne (Ecolabel UE, rozporządzenie (WE) nr 66/2010). W przypadku prywatnych systemów, takich jak FSC, PEFC, GOTS czy OEKO-TEX, warto samodzielnie sprawdzić, czy spełniają powyższe cztery kryteria. Ocena należy do Ciebie (i ewentualnie prawnika), a nie wynika z samej popularności znaku.
Własne logo „eko”: dlaczego to ryzyko
Ta sytuacja dotyczy wielu sklepów. Marka własna dodaje na opakowaniach lub w kartach produktów swój znak „ekologiczny wybór” albo „zielona linia”. Skoro znak nie wynika z niezależnej certyfikacji, staje się ryzykowny. Co robić:
- zastąpić znak konkretną informacją (np. „opakowanie z papieru z recyklingu, 100% masy”),
- albo oprzeć go na istniejącym systemie certyfikacji i mieć prawo do jego używania.
Podobnie ryzykowne bywają własne „wskaźniki” i „skale” ekologiczności. Urząd zakwestionował taki system w sprawie opisanej w artykule UOKiK i greenwashing.
Sprawdź swój sklep: poznaj Eko-skaner, który wskazuje hasła do weryfikacji →
Certyfikat w sklepie: lista kontrolna
Nawet prawdziwy certyfikat można pokazać błędnie. Zanim umieścisz znak na stronie, sprawdź:
| Pytanie | Dlaczego to ważne |
|---|---|
| Kto jest posiadaczem certyfikatu? | Certyfikat producenta nie zawsze uprawnia sprzedawcę do używania znaku przy swojej ofercie. |
| Czy certyfikat jest ważny? | Wygasły certyfikat pod znakiem to wprowadzanie w błąd. |
| Czego dotyczy? | Produktu, partii, zakładu czy całej firmy? Znak przy produkcie, który nie jest objęty certyfikatem, jest problemem. |
| Czy masz prawo używać logo? | Wiele systemów ma zasady i licencje dotyczące wykorzystania znaku. |
| Czy opis obok jest zgodny z zakresem? | Napis „ekologiczny” obok znaku, który poświadcza tylko jedną cechę (np. pochodzenie drewna), sugeruje więcej, niż wynika z certyfikatu. |
| Czy klient może sprawdzić certyfikat? | Link do rejestru lub numer certyfikatu zwiększają wiarygodność. |
Certyfikat a ogólne hasła
Uznane oznakowanie ekologiczne może dać podstawę do użycia ogólnego hasła, ale tylko w zakresie, który faktycznie potwierdza. Motywy dyrektywy podają przykład: twierdzenie „biodegradowalne” nie może opierać się na Ecolabel UE, jeśli kryteria tego oznakowania dla danego produktu nie zawierają wymogów biodegradowalności. Jeśli produkt ma unijny Ecolabel, możesz się na niego powołać, ale nie rozszerzaj tej informacji na cechy, których znak nie obejmuje. W praktyce najbezpieczniej podawać nazwę certyfikatu i to, co potwierdza. Zob. też ryzykowne frazy ekologiczne.
Znaki ukryte w obrazach
Znaki i odznaki często są częścią zdjęć produktów lub grafik i nie ma ich w tekście strony. Dlatego audyt powinien obejmować obrazy. Eko-skaner rozpoznaje tekst na obrazach (OCR) oraz wybrane symbole, a wyniki łączy z resztą analizy. Procedurę własnego przeglądu opisujemy w checkliście audytu.
Sprawdź, co w Twoim sklepie wymaga weryfikacji
Eko-skaner przeszukuje stronę Twojego sklepu i pokazuje hasła ekologiczne, które warto zweryfikować: wraz z podstroną, kontekstem i poziomem ryzyka. Historia skanów całej firmy jest w jednym miejscu.
Skanowanie jest dostępne po zalogowaniu. Wynik to sygnał ryzyka do przeglądu przez człowieka, nie opinia prawna.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Eko-skaner wskazuje sygnały ryzyka do weryfikacji przez człowieka; nie ocenia zgodności z prawem.
